Avustralya – Türkiye – İstanbul Avukatı: Avustralya Kararlarının Tenfizi, Boşanma Tescili, Miras ve Taşınmaz İşlemleri

Avustralya'da yaşayan Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar ve Türkiye'de işlemi bulunan Avustralyalı yabancılar; boşanma, miras, alacak, taşınmaz ve aile hukuku dosyalarında çoğu zaman iki ayrı hukuk düzenine temas eder. Karar Avustralya mahkemesinden çıkar, ancak asıl sonuç Türkiye'de aranır: nüfus kaydında, tapuda, icra dairesinde.

Türk vatandaşlarının Avustralya'da ikamet ve istihdamına ilişkin ikili anlaşma 1967 tarihlidir; iki ülke arasındaki göç ve aile bağları bu nedenle onlarca yıllık bir geçmişe dayanır. Maya Avukatlık Bürosu, İstanbul Anadolu Yakası'nda (Kartal) faaliyet göstermektedir. Büronun Avustralya'da ofisi bulunmamaktadır; gerekli hâllerde Avustralya'daki meslektaşlarla ve yabancı bürolarla iş birliği yapılabilmektedir. Büro, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının ve yabancı uyruklu müvekkillerin Türkiye'deki dosyalarını da yürütmektedir. Hizmet dili Türkçe ve İngilizcedir.

Avustralya Mahkeme Kararlarının Türkiye'de Tanınması ve Tenfizi

Avustralya'daki bir mahkemeden alınan karar, kesinleşmiş olsa bile Türkiye'de kendiliğinden icra edilemez. Yetkili Türk mahkemesinden tanıma veya tenfiz kararı alınması gerekir. Bu süreç, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) 50 ila 59. maddelerinde düzenlenmiştir.

Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark

• Tanıma: Kararın Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesidir. Örneğin Avustralya'da verilen boşanmanın Türkiye'de de geçerli sayılması.
• Tenfiz: Kararın Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesidir. Örneğin nafaka veya alacak hükmünün icra dairesinde takip edilebilmesi.
• Tenfiz kararı verildiğinde, kararın aynı zamanda tanındığı kabul edilir.
• Türk mahkemesi Avustralya kararının esasını yeniden incelemez; yalnızca tanıma ve tenfiz şartlarının bulunup bulunmadığına bakar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Tenfiz davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir (MÖHUK m.51). Aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemesi görevlidir.
• Yetki kural olarak karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesindedir. Türkiye'de yerleşim yeri bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri gündeme gelebilir.
• Kararın tenfizinde hukuki yararı bulunan herkes dilekçe ile başvurabilir (MÖHUK m.52).

Avustralya Kararı İçin Tenfiz Şartları, Gerekli Belgeler (Apostil ve Tercüme) ve Süre

Tenfiz Şartları (MÖHUK m.50 ve m.54)

• Karar, Avustralya mahkemesince hukuk davasına ilişkin olarak verilmiş olmalıdır.
• Karar, verildiği yer hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
• Karşılıklılık bulunmalıdır. Tanıma talebinde bu şart aranmaz (MÖHUK m.58).
• Konu, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde olmamalıdır.
• Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
• Karşı tarafın savunma haklarına uyulmuş olmalıdır.

Yargıtay içtihatları da bu şartların denetiminde yol gösterir.

Gerekli Belgeler

• Avustralya mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği
• Kararın kesinleştiğini (yürürlüğe girdiğini) gösteren belge
• Kararın apostil şerhli hâli
• Kararın yeminli Türkçe tercümesi
• Vekâletname, kimlik ve adres bilgileri

Süre

Tanıma ve tenfiz davası için sabit bir süre kuralına dayanmak yerine, her dosyada kararın kesinleşme tarihi, zamanaşımı ve delil durumu birlikte değerlendirilir. Gecikme, belgelerin güncelliğini yitirmesine ve itirazlara zemin hazırlayabilir. Bu nedenle kesinleşmenin ardından gecikmeden başvurulması önerilir. Kesin süre, dosya incelenerek teyit edilmelidir.

Avustralya Kararının Türkiye'de Tenfiz Süreci

Avustralya'da Alınan Boşanma Kararının Türkiye'de Geçerliliği ve Nüfus Tescili

Avustralya'da boşanma, federal Aile Hukuku Kanunu (Family Law Act 1975) kapsamında Federal Circuit and Family Court of Australia tarafından karara bağlanır. Sistem kusursuz boşanma esasına dayanır: evliliğin geri dönülmez biçimde çöktüğü ve eşlerin en az 12 ay ayrı yaşadığı gösterilmelidir. Eşlerden birinin Avustralya vatandaşı olması, Avustralya'yı kalıcı yurdu sayması veya başvurudan önceki 12 ay boyunca Avustralya'da olağan olarak yaşıyor olması gerekir. Başvuru tek taraflı veya birlikte yapılabilir. 18 yaşından küçük çocuk varsa mahkeme, çocuklara ilişkin düzenlemelerin uygun olduğundan emin olmadan boşanma kararı vermez. Karar, verildiği tarihten bir ay bir gün sonra yürürlüğe girer.

Bu karar Türk kayıtlarına işlenmedikçe Türkiye'de sonuç doğurmayabilir. Türkiye'de geçerli kılmanın birbirinden farklı üç yolu vardır:

Konsolosluk Tescilinin Şartları

• Başvuruya, 7 Şubat 2018 tarihli ve 30325 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Yabancı Ülke Adli veya İdari Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik" uygulanır (5490 sayılı Kanun m.27/A).
• Karar kesinleşmiş olmalı ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
• Aynı boşanmaya ilişkin Türk mahkemelerinde kesin hükme bağlanmış, reddedilmiş veya devam eden bir dava varsa konsolosluk başvurusu yapılamaz.
• Başvuru, tarafların şahsen veya noter düzenlemeli özel vekâletname ile vekilleri aracılığıyla yapılır. Eşler aynı anda ya da aralarında doksan günü geçmeyecek şekilde farklı tarihlerde başvurabilir.
• Çifte vatandaş olanlarda, Avustralya kimliğiyle alınan kararın tescil edilebilmesi için Türk nüfus kayıtlarında çok vatandaşlık bilgisinin kayıtlı olması gerekir. Kayıtlı değilse başvuru reddedilir.
• Gerekli belgeler arasında apostilli karar aslı, NAATI onaylı apostilli Türkçe tercüme, kimlik belgeleri, Türk mahkemelerinde devam eden veya reddedilmiş dava bulunmadığını gösteren belge ile konsoloslukta imzalanan başvuru ve bilgilendirme formları yer alır.

Avustralya Miras Hukuku, Probate ve Türkiye'deki Mirasçılık İşlemleri

Avustralya'da miras hukuku federal değil, eyalet ve bölge hukukudur. Probate, vasiyetnamenin geçerliliği ve aile koruma (family provision) talepleri eyalete göre değişir. Mal varlığı hem Avustralya'da hem Türkiye'de bulunan kişilerin mirası bu nedenle iki ayrı düzende yürür.

Türk hukuku bakımından MÖHUK m.20 uyarınca miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Avustralya tarafında ise taşınır mallara ölenin yerleşim yeri (domicile) hukuku, taşınmazlara malın bulunduğu yer hukuku uygulanır. Tek bir belge veya tek bir dava ile tüm mal varlığı çözülemeyebilir.

Sık Karşılaşılan Miras Dosyaları

• Türkiye'deki taşınmazların mirasçılar adına intikali (mirasçılık belgesi, TMK m.598)
• Avustralya'da alınan probate veya letters of administration belgesinin Türkiye'de kullanılması
• Türkiye'de alınan mirasçılık belgesinin Avustralya'daki mal varlığı için kullanılması
• Vasiyetnamenin iptali ve saklı pay ihlalinde tenkis davası
• Avustralya'daki aile koruma (family provision) talepleri ile Türkiye'deki saklı pay taleplerinin birlikte değerlendirilmesi
• Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) iddiaları ve ortaklığın giderilmesi

Türkiye'de alınan bir mirasçılık belgesinin Avustralya'da doğrudan kabul edilmesi beklenmemelidir. Eyalet mahkemesinden probate veya letters of administration alınması ya da yabancı belgenin yeniden mühürlenmesi (resealing) gerekebilir. Aynı şekilde Avustralya'da düzenlenen bir belgenin Türkiye'deki tapu ve banka işlemlerinde kabulü; şekil şartlarına, apostile ve tercümeye bağlıdır. İşlem yapmadan önce dosyanın incelenmesi önerilir.

Avustralya ile Türkiye Arasında Alacak Tahsili ve İcra Takibi

Alacaklının izleyeceği yol, elindeki belgenin türüne ve borçlunun malvarlığının bulunduğu ülkeye göre değişir:

• Kesinleşmiş Avustralya ilamı varsa: Tenfiz kararından sonra Türkiye'de ilamlı icra takibi yapılır.
• Senet, çek, fatura veya sözleşme varsa: Türkiye'de ilamsız icra takibi başlatılır; itiraz hâlinde itirazın iptali davası açılır.
• Borçlunun malvarlığı Türkiye'deyse: Haciz ve gerekli hâllerde ihtiyati haciz yolu değerlendirilir.
• Borçlunun malvarlığı Avustralya'daysa: Avustralya'da ayrı bir takip veya dava planlanır.

Tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemelerinden çıkmış ilam gibi icra olunur. Tahsilatın başarısı için borçlunun Türkiye'deki malvarlığının (taşınmaz, banka hesabı, araç, alacak) önceden araştırılması önem taşır.

Türkiye'de Alınan Kararın Avustralya'da Kullanılması

Avustralya, yabancı para alacağı kararlarının kayıt yoluyla icrasına imkân veren Foreign Judgments Act 1991 rejimini yalnızca Foreign Judgments Regulations 1992'de karşılıklı ülke olarak sayılan ülkelerin üst mahkemeleri için uygulamaktadır. Türkiye bu ülkeler arasında yer almamaktadır; güncel liste Avustralya mevzuatından teyit edilmelidir. Bu durumda Türkiye'de alınan para alacağı kararı için Avustralya mahkemesinde, yabancı kararı borç dayanağı sayan yeni bir dava (common law yolu) gündeme gelir. Bu yolda genel olarak şu koşullar aranır:

• Yabancı mahkemenin, Avustralya özel hukuku bakımından yetkili olması (örneğin davalının orada bulunması veya yetkiyi kabul etmesi)
• Kararın esasa ilişkin, kesin ve nihai nitelikte olması
• Alacağın belirli veya hesaplanabilir bir para tutarı olması
• Taraf kimliğinin Türkiye'deki dava ile aynı olması

Davalı; kararın hile ile alındığını, savunma hakkının ihlal edildiğini veya Avustralya kamu politikasına aykırı olduğunu ileri sürebilir. Zamanaşımı ve eyalet usul kuralları bakımından Avustralya'da yetkili bir avukattan görüş alınması gerekir.

Çocuk Velayeti ve Uluslararası Çocuk Kaçırma (Lahey Sözleşmesi)

Çocukların uluslararası kaçırılmasının hukuki yönlerine dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, Türkiye ile Avustralya arasında 1 Ağustos 2000'den beri yürürlüktedir. Türkiye'de Sözleşme 5717 sayılı Kanun çerçevesinde uygulanır. Avustralya'da Lahey başvuruları Federal Circuit and Family Court of Australia önünde görülür; merkezî makam Attorney-General's Department'tır.

• Sözleşme, çocuğun mutad meskeni ülkeye iadesini düzenler; velayetin esasını belirlemez.
• Sözleşme'nin 12. maddesine göre, bir yıllık süre dolmadan yapılan başvurularda çocuğun derhal iadesi esastır. Süre dolduktan sonra çocuğun yeni ortama uyum sağladığı ileri sürülebilir.
• İade yükümlülüğüne, Sözleşme'nin 13. maddesindeki istisnalar (örneğin çocuğu ağır bir riske maruz bırakma) karşı savunma olarak ileri sürülebilir.
• Velayet, kişisel ilişki ve nafaka kararlarının Türkiye'de uygulanması ise ayrıca tenfiz gerektirir.

Taşınmaz İşlemleri: Avustralyalıların Türkiye'de Mülk Edinimi ve Avustralya'da Yatırım

Türkiye'de yabancı gerçek kişilerin taşınmaz edinimi 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesine tabidir. 2012'de 6302 sayılı Kanun ile karşılıklılık şartı kaldırılmış; edinim alan ve bölge sınırlamalarına bağlanmıştır.

• Edinilecek taşınmaz ve sınırlı aynî hakların toplamı, kişi başına ülke genelinde 30 hektarı aşamaz; Cumhurbaşkanı bu sınırı iki katına kadar artırabilir.
• İlçe bazında, yabancılara ait taşınmazların toplamı ilçe yüzölçümünün yüzde onunu aşamaz.
• Askerî yasak bölgeler, askerî güvenlik bölgeleri ve özel güvenlik bölgelerinde edinim yapılamaz; devir sırasında bu yönde inceleme yapılır.
• Uyruğa ilişkin güncel durum ve sınırlar işlem tarihinde tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Satın Almadan Önce Kontrol Listesi

• Tapu kaydının niteliği, ipotek, haciz ve şerhler
• Satış vaadi sözleşmesinin şartları ve ödeme planı
• Askerî ve güvenlik bölgesi incelemesinin tamamlanması
• Projeden alımlarda müteahhit ve inşaat sözleşmesi hükümleri
• Vergi ve harç yükümlülükleri

Satış vaadi ve inşaat sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda tapu iptali ve tescil, sözleşmenin feshi veya tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Avustralya'da Taşınmaz Edinmek İsteyenler

Avustralya'da yabancı kişilerin konut alımı Foreign Investment Review Board (FIRB) onayına tabidir. 1 Nisan 2025 ile 31 Mart 2027 arasında yabancı kişiler, geçici vize sahipleri ve yabancı sermayeli şirketler, istisnalar dışında mevcut (established) konut satın alamaz. Avustralya vatandaşları ve daimî oturum sahipleri bu yasaktan etkilenmez. Yasağın 2027'den sonra uzatılıp uzatılmayacağı inceleme konusudur; işlem öncesinde güncel durum teyit edilmelidir.

Maya Avukatlık Bürosu'nun Hizmet Alanları

Maya Avukatlık Bürosu, Avustralya–Türkiye hattındaki dosyalarda aşağıdaki alanlarda hukuki destek sunmaktadır:

Ceza hukuku alanında; 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İşbirliği Kanunu ve Türkiye ile Avustralya arasındaki Suçluların Geri Verilmesi Andlaşması çerçevesindeki iade ve adli yardımlaşma talepleri dosyaya göre ayrıca değerlendirilir.

İstanbul'dan Hizmet ve Yabancı Bürolarla İş Birliği

Maya Avukatlık Bürosu, İstanbul Anadolu Yakası'nda Kartal'da faaliyet göstermektedir. Büro; yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarına ve yabancı uyruklu müvekkillere Türkiye'deki dosyalarında hizmet vermektedir. Hizmet dili Türkçe ve İngilizcedir.

Büronun Avustralya'da ofisi bulunmamaktadır. Avustralya mahkemelerinde veya kurumlarında yapılması gereken işlemler için, gerektiğinde Avustralya'daki meslektaşlarla iş birliği yapılabilmektedir. Bu iş birliği dosyanın niteliğine göre ve müvekkilin bilgisi dâhilinde kurulur.

Vekâletname, Türk başkonsolosluklarında düzenlenebileceği gibi Avustralya'da noter onayı ve apostil yoluyla da hazırlanabilir; hangi yöntemin uygun olduğu işlem türüne göre belirlenir. Avustralya ile Türkiye arasındaki saat farkı nedeniyle yazılı iletişim ve önceden planlanan çevrim içi görüşme esas alınabilir.

Dosyanızın ilk değerlendirmesi için genellikle şu belgeler yeterlidir:

• Avustralya mahkeme kararı (apostilli ise apostilli örnek) veya varsa dava dosyasının kopyası
• Kimlik veya pasaport bilgileri; çifte vatandaşlarda Türk nüfus kaydı bilgisi
• Tapu, sözleşme, probate veya vasiyetname örneği
• Taraflar arasındaki yazışmalar ve ödeme belgeleri

Belgelerinizi iletişim sayfası üzerinden iletebilirsiniz.

Avustralya – Türkiye Hukuki İlişkileri: 17 Sık Karşılaşılan Konu

1. MÖHUK Çerçevesinde Avustralya ve Türkiye'deki Davaların Yönetimi

MÖHUK; yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda yetkili mahkemeyi, uygulanacak hukuku ve kararların tanınıp tenfiz edilmesini belirler. Her dosyada önce şu sorular yanıtlanır: Hangi ülke mahkemesi yetkili? Hangi ülke hukuku uygulanacak? Karar diğer ülkede tanınıp tenfiz edilebilir mi? Avustralya'da aile hukuku federal, miras hukuku ise eyalet düzeyinde olduğundan, cevaplar dosyaya göre değişir.

2. Avustralya'da Boşanma Davası ve Türkiye'ye Etkisi

Avustralya'da boşanma kusursuz sisteme dayanır ve en az 12 aylık ayrılık süresi aranır. Karar yürürlüğe girdikten sonra Türk kayıtlarına yansıması için tescil veya tanıma adımı atılmalıdır.

3. Konsolosluk Tescili mi, Tanıma Davası mı?

Yalnızca evlilik bağının sona erdiğinin kayda geçmesi isteniyorsa ve şartlar varsa konsolosluk tescili uygun olabilir. Türkiye'de açılmış dava bulunması, çok uyrukluğun nüfus kayıtlarında görünmemesi veya tescil başvurusunun reddi hâlinde mahkeme yolu gündeme gelir.

4. Tanıma ve Tenfiz Davası İçin Hazırlanacak Dosya

Apostilli karar, kesinleşme belgesi, yeminli tercüme, vekâletname ve kimlik bilgileri hazırlanır. Belgelerin tercüme ve onay şekli, başvurulacak mercie göre kontrol edilir.

5. Mal Paylaşımı ve Anlaşmalı Mahkeme Kararları

Avustralya'da mal paylaşımı, boşanma başvurusundan ayrı bir başvuruyla veya tarafların anlaşmasına dayanan mahkeme kararlarıyla (consent orders) düzenlenebilir. Bu kararların Türkiye'deki taşınmazlar ve hesaplar üzerinde uygulanması için tenfiz şartları, münhasır yetki ve kamu düzeni bakımından ayrıca inceleme gerekir.

6. Boşanmış Eşlerin Mirasçılık Hakları

Boşanma Türkiye'de tanınmazsa kayıtlarda eşler evli görünebilir. Taraflardan biri öldüğünde bu durum, mirasçılık sıfatı bakımından uyuşmazlığa yol açabilir. Bu nedenle tanıma veya tescil adımı ertelenmemelidir.

7. Avustralya'da Miras Hukuku ve Probate

Probate (vasiyetnamenin mahkemece onaylanması) ve letters of administration (vasiyetname yoksa terekeyi yönetme yetkisi) eyalet mahkemelerince verilir. Avustralya'daki mal varlığı bakımından bu belge olmadan banka ve tapu işlemleri yapılamayabilir.

8. Türkiye'de Mirasın İntikali ve Mirasçılık Belgesi

Türkiye'de intikal için mirasçılık belgesi noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır, veraset ve intikal vergisi işlemleri yapılır, ardından tapu ve banka intikali gerçekleştirilir. Yabancı unsurlu dosyalarda mahkeme yolu gerekebilir.

9. Avustralya'da Düzenlenen Vasiyetnamenin Türkiye'de Kullanımı

Vasiyetnamenin şekil şartlarına uygunluğu, apostili ve tercümesi kontrol edilir. Türkiye'deki taşınmazlar için Türk hukukundaki saklı pay sınırları aşılamaz; aşılırsa tenkis davası gündeme gelir.

10. Aile Koruma (Family Provision) Talepleri ve Saklı Pay

Avustralya eyalet hukukunda eş ve çocuk gibi yakınlar, vasiyetnamede kendilerine yeterli pay bırakılmadığını ileri sürerek mahkemeden ek pay talep edebilir. Türkiye'deki saklı pay ve tenkis sistemi ayrıdır; ikisi aynı mirasta birlikte gündeme gelebilir.

11. İki Ülkede Vergi ve Harçlar

Türkiye'de veraset ve intikal vergisi her yıl güncellenen tarife ve istisnalara tabidir. Avustralya'daki vergi sonuçları ayrı bir değerlendirme gerektirir. Güncel oranlar ve beyan süreleri işlem tarihinde teyit edilmelidir.

12. Avustralyalıların Türkiye'de Taşınmaz Edinmesi

Edinim, Tapu Kanunu m.35'teki alan ve bölge sınırlamalarına tabidir. Askerî ve özel güvenlik bölgelerinde edinim yapılamaz. Güncel şartlar işlem tarihinde tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.

13. Türkiye'den Avustralya'da Taşınmaz Edinimi

Yabancı kişiler için FIRB onayı gerekir ve 31 Mart 2027'ye kadar mevcut konut alımı genel olarak yasaktır. Avustralya vatandaşı veya daimî oturum sahibi olan kişiler bu yasaktan etkilenmez.

14. Kira Sözleşmeleri ve Tahliye

Türkiye'deki taşınmazların kira ve tahliye uyuşmazlıkları Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre Türkiye'de görülür. Avustralya'daki kira ilişkileri ise eyalet mevzuatına tabidir.

15. Velayet ve Nafaka

Velayet düzenlemesinde çocuğun üstün yararı esastır. Avustralya mahkemesinin velayet, kişisel ilişki ve nafaka hükümlerinin Türkiye'de uygulanabilmesi için tenfiz gerekir. Avustralya'da çocuk nafakası (child support) idari bir sistem üzerinden de belirlenebildiğinden, belgenin niteliği ayrıca incelenir.

16. Çocuk Kaçırma ve İade

Lahey Sözleşmesi Türkiye ile Avustralya arasında 1 Ağustos 2000'den beri yürürlüktedir. Bu dosyalarda süre önemlidir; gecikmeden başvurulmalıdır.

17. Avustralya Mahkemelerinde Açılan Davaların Türkiye'de Sonuçlandırılması

Avustralya'da açılan davanın sonucu Türkiye'de uygulanacaksa tanıma veya tenfiz kararı olmadan icra yapılamaz. Bu nedenle davanın Avustralya'da mı yoksa Türkiye'de mi açılmasının daha elverişli olduğu baştan değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular